همگرایی و واگرایی سیاسی عصر خلفای راشدین ( بر اساس نظریه کنش متقابل اجتماعی)

بهرامیان, مسعود; فلاح زاده, احمد

همگرایی و واگرایی سیاسی عصر خلفای راشدین ( بر اساس نظریه کنش متقابل اجتماعی)

نوع مقاله : تاریخ و رجال

نویسندگان

مسعود بهرامیان ¹

احمد فلاح زاده ²

¹ دکترای تاریخ، استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند

² دکترای تاریخ، دانشکده تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

بعد از رحلت رسول خدا9 تحولات سیاسی - اجتماعی جامعه اسلامی، در خلافت خلفای نخستین (11 - 40ق) حاوی نوعی همگرایی و واگرایی بود. دوران خلفا پس از رحلت رسول خدا9 افقی از همگرایی و واگرایی سیاسی - اجتماعی را به دست می‌دهد. این مقاله با هدف دستیابی به روند واگرایی و همگرایی اسلامی در این دوران، می‌کوشد تا هر یک از دوره‌ها را جداگانه بررسی نماید. سؤال پژوهش این است که در عصر خلفا چه نوعی از واگرایی یا همگرایی برقرار بود؟ تحقیق پیش‌رو با استفاده از روش تحلیل سیاسی - اجتماعی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، بر اساس چارچوب نظری «کُنش متقابل اجتماعی» به این دستاوردها دست یافته است: دوره خلیفه اول به دلیل وضعیت تثبیت خلافت، واگرایی بر مبنای شناخت بر همگرایی غلبه داشت اما با درایت برخی از صحابه موثر، این واگرایی مدیریت شد. گرچه در عصر خلیفه دوم، گسترش فتوح، سبب اتحاد جامعه اسلامی و نوعی از همگرایی اجتماعی - سیاسی شد اما واگرایی در دوره دوم خلافت عثمان و عصر امام علی7 نمود بیشتری یافت. بر مبنای این نظریه، در این دوره سی ساله، جامعه اسلامی در نوسان تحولات سیاسی - اجتماعی میان همگرایی و واگرایی، آمیزه‌ای از سازگاری گروهی و رقابت (کنش اجتماعی گسسته) بود و با وجود برخی مخالفت‌ها با نهاد خلافت از سوی شماری از صحابه، همسازگری اجتماعی وجه بارز عصر خلیفه اول و دوم (23 - 11ق) و رقابت و ستیزه کاری پاره گروه‌ها با طیف حاکم، مشخصه اصلی جامعه اسلامی در عصر خلیفه سوم و خلافت امام علی7 (23 - 40ق) بود.

کلیدواژه‌ها

خلفا

کنش متقابل اجتماعی

سازگاری گروهی

همگرایی سیاسی - اجتماعی

واگرایی سیاسی - اجتماعی

رقابت اجتماعی

موضوعات