ویژگیهای‌حج سال 1371

نوع مقاله: از نگاهی دیگر

موضوعات


ویژگیهاى‏حج سال 1371


محمّد محمدى رى‏شهرى‏

«لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِینَ»[1].

دوش هاتف غیبم، حلّ این معمّا کرد   سود هردو عالم برد، هرکه با تو سودا کرد
 


سال گذشته 1370 پس از برگزارى مناسک حج، با شکوهى اعجاز- آمیز و

______________________________
(1)- با بهره‏ورى از پیام بلند حضرت امام رضوان‏اللَّه علیه به زائران حج/ 1365.

میقات حج، شماره‏1، ص: 39

اعجاب‏انگیز- که به ویژگیهاى آن در مقدمه کتاب «سیماى حج سال هفتاد» اشاره کرده‏ام- همراه با مسؤولان بعثه مقام معظم رهبرى به مدینه منوره بازگشتم.

بامداد روز چهار شنبه 12/ 4/ 70 پس از اداى فریضه صبح، در حرم شریف نبوى (ص) به محل اقامت آمدم و خواستم قدرى استراحت کنم، تازه سربر بالین نهاده بودم که شنیدم هاتفى جمله‏اى به این مضمون گفت:

«مراسم سال آینده فوق‏العاده و کم نظیر خواهد بود»[2].

این بشارت براى کسانى که در متن ماجراهاى سیاسى حج سال هفتاد بودند، قابل پیش بینى نبود، حتى در آستانه حج سال 71 یکى از ارگانهاى سیاسى در تاریخ 30/ 1/ 71 رسماً پیش بینى کرد که: «با توجه به مجموعه قرائن و شواهد، ایجاد مشکل از سوى دولت سعودى در امر برگزارى مراسمِ تظاهراتِ برائت از مشرکین، قویاً محتمل به نظر مى‏رسد»، هر چند این جانب بر اساس دلایلى که در شوراى سیاست گذارى حج و زیارت، مطرح کردم چنین نتیجه‏گیرى را صحیح نمى‏دانستم و معتقد بودم که با عنایت خداوند منان، مراسم سیاسى حج سال 71 با مشکلى جدى مواجه نخواهد شد، ولى قبل از بازگشت از حج هفتاد، از طریق مجارى طبیعى حتى براى من نیز قابل پیش‏بینى نبود که حج زائران ایرانى در سال هفتاد و یک با شکوهتر از سال هفتاد برگزار شود.

باید گفت که بشارت مذکور، لطف و عنایت الهى به کارگزاران حج جمهورى اسلامى ایران بود که برنامه‏ریزى بهترى براى انجام حجى نمونه بنماید تا موجب سربلندى مردم ایران و شادى روح امام- رضوان‏اللَّه تعالى علیه- و همه رهروان او در جهان گردد.

این پیشگویى تحقق یافت و حج هفتاد و یک زائران ایرانى خانه خدا با ویژگیهایى به راستى کم‏نظیر انجام شد، بخشى از این ویژگیها بدین شرح است:

الف: حفظ و تثبیت دستاوردهاى حج هفتاد

حج هفتاد به دلیل این که پس از وقفه سه ساله آن، به دنبال فاجعه جانخراش سال 1366 در مراسم برائت از مشرکین، برگزار مى‏شد و به دلیل حضور سرسخت‏ترین دشمنان حج ابراهیمى و رأس شرک و مشرکین یعنى آمریکا در منطقه و در عربستان، در راستاى اجراى سیاستهاى امام راحل و مقام معظم رهبرى و برگزارى آبرومندانه آن تلاشهاى فراوانى انجام شد و ودستاوردهاى بسیار مهمى خصوصاً در خصوص مکان مراسم برائت از مشرکین‏

______________________________
(1)- همان، ص 199.

میقات حج، شماره‏1، ص: 40

داشت به دلایلى که طرح آن اکنون مقدور نیست، امکان حفظ این دستاوردها جداً مورد تردید بود. و لذا حفظ و تثبیت دستاوردهاى گذشته، نخستین ویژگى حج امسال محسوب مى‏گردد.

ب: عدم هزینه سیاسى از مجارى دیپلماتیک‏

سال گذشته تصمیم قاطع بعثه رهبرى در زمینه برگزارى مراسم برائت، از طریق تماس‏هاى مکرر وزیر محترم خارجه جناب آقاى دکتر ولایتى با مقامات عربستان سعودى، توجیه شد، ولى در سال جارى برگزارى این مراسم هیچ‏گونه هزینه سیاسى از مجارى دیپلماتیک نداشت، به نظر مى‏رسد نظم دقیق حاکم بر اجراى برنامه‏ها، نقش مهمى در این موفقیت داشت.

در تاریخ 7/ 3/ 71 ده روز قبل از مراسم برائت، وزیر حج عربستان به ملاقات من آمد و ضمن خیر مقدم، پیام ملک فهد را- با این تعبیر که: «ایشان خواهش دارد که در مکه مراسمى نباشد، و اگر تصمیم هست که مراسمى برگزار شود، محدود به داخل بعثه باشد»- ابلاغ نمود، پس از گفتگوهاى بسیار، حرف آخر ما این بود که برنامه‏هاى بعثه مانند سال گذشته انجام خواهد شد، مطمئن باشند که چیز دیگرى نخواهد بود ...

تقریباً یک هفته بعد از این ملاقات، یعنى سه روز قبل از مراسم، وزیر حج عربستان، ریاست سازمان حج ایران را به دفتر خود دعوت کرد و پس از توصیه‏هاى فراوان در زمینه عدم برگزارى مراسم برائت در فضاى باز، بالأخره در پایان تأکید نمود: «در صورتى که اصرار بر انجام مراسم دارید به حداقل قناعت کنید.»

ج: اداى تکلیف توأم با آرامش‏

«آرامش بدون انجام مسؤولیت» ممکن است ولى ارزش نیست، «اداى تکلیف سیاسىِ حج در اضطراب»، ارزش است ولى براى زائران خانه خدا، نه براى تشکیلاتى که مسؤولیت هدایت مردم و برنامه‏ریزى به عهده آن است، انجام تکلیف سیاسى حج، توأم با آرامش، ارزش و توفیقى است که خداوند نصیب گردانندگان امور کرد.

البته هنگام ورود این جانب به مدینه- در تاریخ 1/ 3/ 71- پلیس ضد شورش عربستان با سپر و باتوم اطراف بعثه رهبرى و مردمى که براى استقبال آمده بودند را محاصره و فضاى استقبال را ارعاب‏آمیز کرده بودند، که در دیدار با وزیر حج عربستان به ایشان گفتم:

چنین برخوردهایى در برنامه‏هاى آینده، موجب حساسیت شرکت کنندگان در برنامه و احیاناً مشکل‏آفرین خواهد بود. آنهاهم عملًا

میقات حج، شماره‏1، ص: 41

پذیرفتند و در برنامه‏هاى بعدى خصوصاً مراسم برائت حرکتى که آرامش فضاى مراسم را تهدید کند دیده نشد.

د: حضور فعال و گسترده مردم در برنامه‏ها

به شهادت کسانى که مراسم سیاسى- عبادى حج را در سال گذشته و سالهاى قبل از آن، دیده بودند، شرکت و حضور فعال مردم در برنامه‏ها خصوصاً در مراسم برائت از مشرکین، بسیار گسترده‏تر از همیشه بود، بخصوص شرکت زائران غیر ایرانى در مراسم برائت از مشرکین و دو مراسم دعاى کمیل در کنار بقیع، چشمگیر و جالب توجه بود.

ه: برنامه‏ریزى گسترده آموزشى‏

معاونت آموزش بعثه رهبرى که در سال گذشته فقط چند ماه از آغاز تأسیس آن مى‏گذشت جهت ارتقاء و توسعه فعالیتهاى فرهنگى حج در میان زائران و عموم مردم، فعالیتهاى گسترده‏اى داشت، حاصل این تلاشها علاوه بر برنامه‏هاى متعدد و متنوع صدا و سیما که با همکارى این واحد تهیه مى‏شد، تألیف و تنظیم قریب ده عنوان جزوه و کتاب نیز از فعالیتهاى این واحد بود که به شرح زیر است:

1- ادعیه و آداب حرمین.

2- راهنماى حجاج.

3- آثار اسلامى مکه و مدینه.

4- سیرى در آثار سرزمین وحى.

5- فرازهایى از تاریخ پیامبر اسلام.

6- احکام بانوان.

7- راهنماى مصور حجاج.

8- استفتائات ویژه حج (از مراجع عظام).

9- ترجمه کتاب اسرار حج (آیةاللَّه جوادى).

10- خلاصه مطالب آموزش زائران.

و نیز توزیع بیست و دو هزار جزوه و نشریه آموزشى در کاروانها.

و: بهره‏گیرى گسترده از ظرفیتهاى علمى و فرهنگى بعثه‏

علاوه بر مراسم عمومى و کنفرانسها و سمینارهاى متعدد و دیدارهاى خصوصى که هر یک به گونه‏اى اهداف حج ابراهیمى را تأمین مى‏کرد، براى بهره‏گیرى هر چه بیشتر از ظرفیتهاى علمى و معنوى بعثه رهبرى، دو برنامه جالب دیگر نیز طراحى شد:

1- برنامه دیدار نماینده ولى فقیه با زائران خانه خدا، که در مدینه روزها و در مکه شبها در محل بعثه انجام مى‏شد، این مجالس با ذکر اهل بیت- علیهم‏السلام- و سخنرانى یکى از شخصیتهاى علمى، برگزار

میقات حج، شماره‏1، ص: 42

مى‏شد.

2- برنامه سخنرانى شخصتیهاى علمى بعثه رهبرى در کاروانها، که در هر شب، بطور متوسط پنج برنامه انجام مى‏گردید.

این دو برنامه، خصوصاً برنامه اول، تأثیر بسزایى در انتقال دیدگاههاى فرهنگى و سیاسى جمهورى اسلامى به زائران خانه خدا داشت.

ز: واحد ارشاد

در سال جارى 675 نفر از روحانیون معین کاروانها جهت توجیه و ارشاد حجاج ایرانى، سازماندهى شد، این گروه در جوار بقیع و مسجدالحرام به صورت منظم و زمان‏بندى شده استقرار داشت و وظیفه آنان راهنمایى زائران و جلوگیرى از رفتار موهن و نامطلوب بود.

لازم به ذکر است که این واحد با این ترکیب و سازماندهى، از ویژگیهاى حج در سال جارى محسوب مى‏شد و نقش مؤثرى در اعمال سیاستهاى بعثه و تأمین رهنمودهاى مقام معظم رهبرى جهت حفظ شئون زائران‏ایرانى و وحدت مسلمین داشت.

ح- میهمانان خارجى بعثه‏

بعثه رهبرى ظاهراً همه ساله تعداد محدودى از شخصیتهاى علمى و فرهنگى کشورهاى مختلف جهان را به عنوان مهمان پذیرایى مى‏کرده، ولى در سال جارى براى نخستین بار با برنامه‏ریزى و پیش بینى‏هاى قبلى، به تعداد قابل توجهى از مسلمانان کشورهاى آذربایجان، آسیاى میانه، لبنان، فلسطین و ... سرویس داده شد که تأثیر بسزایى در زمینه انتقال فرهنگ حج ابراهیمى در مناطق مذکور خواهد داشت.

ط- شبى با قرآن‏

برگزارى دو برنامه «شبى با قرآن» در مدینه و مکه با حضور قاریان بین‏المللى جمهورى اسلامى ایران و برخى قاریان و حافظان قرآن از سایر کشورها از ویژگیهاى حج در سال جارى بود که با استقبال کم‏نطیر از سوى شرکت کنندگان داخلى و خارجى و حتى مردم اطراف بعثه مواجه گردید.

ى- زمینه‏سازى براى استفاده از گوشتهاى قربانى‏

با اینکه قرآن کریم صریحاً دستور داده که نیازمندان باید از گوشتهاى قربانى‏[3] بهره برند و با وجود آن همه نیازمند و گرسنه در جهان، متأسفانه هر سال صدها هزار رأس گوسفند و گاو و شتر به دلیل فقد امکانات نگهدارى گوشت در مسلخ قدیم، در منى، فاسد و دفن‏

______________________________
(1)- همان، ص 42.

میقات حج، شماره‏1، ص: 43

مى‏گردید که در سال جارى با تلاش‏هائى که صورت گرفت و پس از تماس با مراجع عظام و توضیح شرایط کنونى منى، مشکل فقهى ذبح در مسلخ جدید حل شد. و چون در آن هنگام فرصت کافى براى برنامه‏ریزى و اجراى کامل طرح وجود نداشت، به منظور آزمایشِ پیش‏بینى مشکلات اجرایى آن، نزدیک به پنج هزار رأس گوسفند (حدود هزار رأس آن بطور متمرکز و چهار هزار رأس توسط خود زائران) در مسلخ جدید ذبح و گوشت آن براى مصرف فقرا تخصیص داده شد، امیدواریم با اقدامات انجام شده، سال آینده امکان استفاده از تمام قربانى‏هاى زائران ایرانى فراهم گردد.

ک- ایجاد شبکه نظارت بر امور اجرایى‏

این شبکه توسط بعثه مقام رهبرى ایجاد شد و بر مهمترین فعالیتهاى اجرایى سازمان حج و زیارت همچون: «مسکن»، «تدارکات»، «پزشکى» و «حمل و نقل» نظارت داشت. سازماندهى جدید و متمرکز آن در سال جارى دو هدف عمده را تعقیب نمود:

1- ارائه راه حل براى رفع نارسائیهاى موجود.

2- ارائه پیشنهاد جهت پیش‏گیرى از تکرار مشکلات در سالهاى آینده.

ل- هدایت و کنترل خرید زائران‏

سال گذشته به دلیل کثرت کالاهاى خریدارى شده، انتقال زائران به ایران با مشکلات زیادى توأم بود. با اقداماتى که در زمینه هدایت و کنترل خرید زائران در سال جارى انجام گرفت، بنابر اظهار نظر مسئولان هواپیمایى و گمرک، امسال وضعیت بار همراه مسافر، از نظر کمیّت، بسیار خوب و کم سابقه بود.

م- حضور فعال صدا و سیما

حضور گسترده و فعال همه رسانه‏ها به خصوص صدا و سیما- که از ماهها قبل، از طریق ایجاد دفترِ حج، براى اقدامات فرهنگى و آموزشى قبل از موسم، و انتقال اخبار و فعالیتهاى حج در موسم، برنامه‏ریزى وسیعى داشت- نیز از ویژگیهاى حج امسال بود. همچنین استفاده از سیستم ماهواره، در انتقال به موقع اخبار و تصاویر فعالیتهاى حج که آثار آن در پوشش خبرى مطلوب و مشهود بود.

بارالها! آنچه انجام گرفت، به فضل و

میقات حج، شماره‏1، ص: 44

عنایت و توفیق تو بود، در واقع این تو بودى که همه امور را به خوبى اداره کردى و شکوه و عظمت و معنویت کم‏نظیرى به حج زائران ایرانى خانه خود در حج امسال دادى و افتخار آن را به نام مسؤولان و کارگزاران ثبت نمودى، این کاروان ابراهیم و محمد- درود تو بر آنها- آنچه خوبى و زیبایى داشت از توست و آنچه ضعف و نارسایى، از ما.

بارالها! براى شکر این نعمت عظیم، زبان، توان گفتن و قلم قدرت نوشتن، ندارد، عجز و ناتوانى و شرمسارى ما را از اداى شکر آن بپذیر.

خداوندا! عنایت خود را از ما مگیر و لحظه‏اى ما را به خود وامگذار و بر شکوه و عظمت این آیین ابراهیمى هر سال بیفزا، و با ظهور و حضور امیرالحاج حقیقى- ارواحنا لتراب مقدمه الفدا- به حج همه زائران خانه خود، محتواى واقعى عنایت فرما.



[1] - با بهره‏ورى از پیام بلند حضرت امام رضوان‏اللَّه علیه به زائران حج/ 1365.

[2] - همان، ص 199.

[3] - همان، ص 42.

ندارد