فریضه حج به عنوان یکی از ارکان بنیادین اسلام، فراتر از ابعاد عبادی، واجد ظرفیت‌های راهبردی برای تحقق وحدت و همگرایی میان مسلمانان است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که حج چگونه می‌تواند به عاملی برای شکل‌گیری «امت واحده» بدل شود و دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری در این باره چیست؟ این تحقیق با اتخاذ رویکرد «توصیفی-تحلیلی»، با واکاوی آرای شهید مطهری، نقش حج در استحکام پیوندهای میان‌مذهبی و تحقق «توحید کلمه» را مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از دیدگاه شهید مطهری، وحدت اسلامی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر و راهکاری اساسی برای التیام گسست‌های جوامع اسلامی است. ایشان مناسک حج را فرصتی بی‌بدیل برای گذار از سوءتفاهم‌های فرقه‌ای و ارتقای هم‌افزایی سیاسی و اجتماعی امت اسلام می‌داند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که حج، از منظر مطهری، نه تنها بستری برای بازگشت به هویت توحیدی است، بلکه مؤلفه‌ای تمدن‌ساز برای ایجاد جامعه متعالی اسلامی محسوب می‌شود که با تکیه بر آگاهی‌بخشی سیاسی و اجتماعی، مانع از تفرقه و استیلای بیگانگان بر جهان اسلام می‌گردد.
