این پژوهش به بررسی سیر تحول گفتمان تعامل با غیرمسلمانان در مسجدالنبی طی سال‌های ۱۱ تا ۴۰ قمری می‌پردازد. مسجدالنبی در این بازه تاریخی، عرصه تقابل گفتمان‌های مختلف در تعریف ماهیت تعامل با اهل کتاب بود. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش هاست که گفتمان‌های مسلط بر تعامل با غیرمسلمانان در مسجدالنبی در این دوره چه بود؟ و این گفتمان ها چه تقابلی با یکدیگر داشتند؟ و چگونه بر سازوکارهای قدرت و مشروعیت‌بخشی تأثیر گذاشتند؟ این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان و با اتکا به چارچوب نظری فوکو در باب صورت‌بندی‌های گفتمانی و نظریه لاکلاو و موف در مورد هژمونی، به تحلیل متون تاریخی و حدیثی دست اول می‌پردازد. بر اساس تحلیل گفتمان متون، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد در دوره ابوبکر و نیمه نخست عمر، گفتمان «گشودگی دعوتی» با محوریت دال‌هایی چون «هدایت» و «مناظره»، مسجد را به مثابه عرصه مفاهمه تعریف می‌کرد. از نیمه دوم خلافت عمر و سپس کل دوران خلافت عثمان ، گفتمان «نفوذ فرهنگی» با دال مرکزی «اسرائیلیات» و با استفاده از شناورسازی مفاهیمی چون «قصه‌گویی» و «علم اهل کتاب»، به تدریج هژمونی یافت و مرزهای گفتمان پیشین را برهم زد. در دوره علوی، گفتمان «توازن معرفتی» امام علی(ع) به مثابه یک گفتمان ضد-هژمونیک، با برجسته‌سازی دال‌های «صیانت» و «پالایش»، در تقابل با گفتمان نفوذ مسلط در دوره عمر و عثمان قرار گرفت و از طریق کنش‌هایی هم چون بازگشت به «گشودگی دعوتی» همانند زمان پیامبر (ص) و «اخراج قصه‌گویان» به بازتعریف مرزهای هویتی مسجد پرداخت.